Dư Luận
khắp nơi:
Vài lời trao đổi
với ông Trần Kiêm Đoàn: Công lư phải nhướng mắt nh́n Vô lư
Nguyên Văn Báo Lao Động số 327 ngảy 26
11. 2005
VÔ LƯ PHẢI
NHƯỜNG CHO CÔNG LƯ
Trần Kiêm Đoàn
Sáng sớm mùa lễ Tạ Ân (Thanksgiving) của Mỹ, từ bên nầy
biển, kẻ xa quê đọc tin quê nhà. Báo Lao Động
số 327 ngày
Một
ông "quan" to nhất tỉnh Thừa Thiên Huế, cùng
với một số quan chức nhỏ khác vào ăn trưa tại một nhà hàng ven Cố
Đô. Quan động mối "tà" tâm trước sắc
đẹp của cô tiếp viên chỉ đáng tuổi con
ḿnh, nên đă gh́ đầu cô ta lại rồi hôn đánh chụt
một cái vào má trước sự chứng kiến của
mọi người. Bất ngờ và nhục nhă trước
hành động xàm xỡ của "quan", cô tiếp viên
đă phản ứng tức thời bằng cái tát nên thân
vào mặt "quan lớn".
Quan vào pḥng vệ sinh "suy gẫm" trong giây lát và
hầm hầm trở ra chỉ tay lớn
tiếng ra lệnh cho chủ quán phải đuổi ngay cô
tiếp viên nạn nhân và đe dọa sẽ ra lệnh cho
đóng cửa nhà hàng nơi xẩy ra nội vụ... và các
nhà hàng bên cạnh (?!) Chủ
quán xanh mặt, phải vội vàng thanh toán tiền công và
cho cô tiếp viên nghỉ việc ngay sau đó. (Xem bản
tin ở đây)
Giữa thế kỷ 21 và giữa
ḷng Cố Đô xinh đẹp, nơi đă được
thế giới biết đến và công nhận là một
địa danh có di sản văn hóa cổ truyền của
nhân loại, lại có thể là nơi xẩy ra những
chuyện như thế nầy chăng?
Nếu sự việc nầy xảy
ra tại Mỹ hay bất cứ tại một nơi nào
đó ở xă hội phương Tây th́ người bị
đuổi việc sẽ không phải là nạn nhân vô tội
mà chính là thủ phạm gây tội.
Dù là tổng thống hay thủ tướng th́ trước
hết phải là một công dân. Không một công dân nào có quyền
đứng trên hay đứng ra ngoài luật pháp và luật
lệ của quốc gia và xă hội của ḿnh. Quan thuộc
phường mê man hủ hóa ấy sẽ lập tức bị
c̣ng tay và dẫn độ vào nhà giam chờ
công lư xét xử v́ đă vi phạm đến 4 tội:
(1) Sách nhiễu t́nh dục (Sexual
harassment);
(2) lạm dụng
quyền thế (Power abuse);
(3) không tôn trọng
luân lư chức nghiệp, uống bia rượu trong phạm
vi giờ hành chính (Unethical, misdemeanor);
(4) hăm dọa
(threatening).
Tôi không có ư định
đem những tiêu chí của xă hội phương Tây
để áp đặt vào bối cảnh văn hóa Việt
Văn minh và văn
hóa cổ truyền Việt
Ta không chê của người,
không khen của ta; hay làm ngược lại, một cách chủ
quan và thuần cảm tính. Tuy nhiên, nh́n rơ mặt nhau để thấy
được ḿnh, thấy được người
không những chỉ là một thái độ hợp lư mà c̣n
là một nhu cầu để đưa ḿnh và xă hội
vươn lên trong thời đại toàn cầu hoá và kinh tế
thị trường nầy.
Một lần ghé về
Huế, quê ruột của ḿnh, tôi mặc bộ áo quần
vải và mang đôi dép "lẹc xẹc" của ông
anh. Với mầu da rám
nắng, tôi trông chẳng khác ǵ bà con nông dân ở làng. Thế nhưng khi vào một quán ăn trở ra, em bé dọn bàn hỏi nhỏ:
"Chú là Việt kiều phải không?" Ngạc nhiên,
tôi hỏi lại em: "Sao con biết?" Em bé trả lời:
"V́ chú hay nói tiếng 'cám ơn' với con." Nhận xét của em bé làm những
ngày sau đó tôi quan sát kỹ hơn. Đúng là
dân ḿnh rất tiết kiệm tiếng "Cám ơn" và
"Xin lỗi". Trong lúc đó th́ dân phương Tây, nhất là Mỹ,
lại lạm phát quá đà hai tiếng nầy. Ngôn ngữ là cái bóng
của văn hóa. Ta và Tây
tuy không cùng văn hóa, không giống ngôn ngữ nhưng vẫn
có cái chung. Đó là ḷng nhân ái, là t́nh người.
Sau nhiều năm sống
xa quê, khi về thăm lại quê nhà, được đi
nhiều nơi khắp các miền đất nước. Bên cạnh
niềm vui được nh́n thấy những thành quả
tốt đẹp của đất nước và con
người, tôi vẫn c̣n cảm nhận như có một
sự phôi pha hay xao lăng thật xót xa về
quan hệ t́nh người trong đời sống công cộng
tại một số nơi.
Phần đông những người
tôi gặp qua sinh hoạt hàng ngày trong tiệm ăn, ngoài phố
chợ, trên đường phố... may mắn có đời
sống sung túc hơn lại nỡ đối xử một
cách vô t́nh và thiếu nhân ái đối với người
nghèo, nhất là đối với các em bé dọn bàn,
đánh giày, bán báo, bán vé số, bán quà vặt... Người có tiền thường ra lệnh, thậm
chí có khi nạt nộ, lớn lối và khắt khe vô lư với
người nghèo phục vụ quanh ḿnh một cách thản
nhiên. Và h́nh
như người bị ra lệnh cũng cho rằng,
"miệng nhà quan có gang, có thép..." là luật trời
sinh tự nhiên nên chẳng có ai phản kháng.
Mong sao, thế hệ đàn anh
đừng quên rằng, các em bé đang trong hoàn cảnh khó
khăn hiện tại cũng là những mầm non
tương lai của đất nước chúng ta. Trong số các em có thể
là những nhà lănh đạo đất nước sau nầy.
Gieo trong tâm thức hoa niên của các em mầm
thương yêu và tương kính ngay từ bây giờ cũng
là một sự đầu tư to lớn tinh thần nhân
bản cho xă hội và đất nước mai sau.
Giải thích về
những hiện tượng xă hội tiêu cực như thế,
có người đă đem điều kiện kinh tế,
quan hệ sản xuất để phân tích và giải thích. Tôi cho như thế là đi hơi xa bởi v́ ngôn
ngữ và phong cách giao tiếp là thói quen tích lũy của
môi trường văn hóa và xă hội quanh ḿnh. Người ăn nói, cư xử
cộc cằn thô lỗ hay tế nhị thanh tao không phát xuất
từ hoàn cảnh giàu hay nghèo; quan chức hay thường
dân mà phát xuất từ cái tâm nhân bản, cái trí công bằng
trong mối tương quan xă hội nhất định
nào đó.
Trong
một khung cảnh trầm lặng với mối
tương giao xă hội an ḥa và nếp suy tư giàu tính
văn hóa truyền thống như Huế th́ hành động
và thái độ của vị chức sắc cao cấp nói
trên là một sự phá đổ giá trị nhân văn truyền
thống của Huế. Ông ta
vi phạm luân lư chức năng của vai tṛ lănh đạo
đă đành, nhưng sự vi phạm có một hệ quả
tinh thần sâu xa hơn cả là làm vẩn đục nếp
sống văn minh và văn hóa mà Huế đang cần và
đáng ra, ông phải là người có trách nhiệm bảo
tồn và phát huy.
Trước một bi kịch xă hội
mang tính chất "quan lớn sách nhiễu dân lành"
đang trở thành đề tài nhận định và phê
phán lan rộng trong cộng đồng người Việt
trong nước và ngoài nước, không rơ rồi đây
hướng giải quyết của cấp lănh đạo
trong nước như thế nào.
Về mặt luật pháp và xét khía cạnh h́nh sự
thuần túy, nội vụ tự nó không có ǵ quá nghiêm trọng
nếu chỉ xét đơn thuần mối quan hệ và sự
xung đột giữa viên chức vi phạm,
cô tiếp viên và chủ quán. Nhưng vấn đề đặt ra trong vụ
nầy có tính chất điển h́nh và quy ước về
mối quan hệ giữa quần chúng và lănh đạo
trong xă hội Việt
Vừa tṛn nửa thế kỷ,
toàn nước Mỹ đă vinh danh Rosa Parks
về một hành động "b́nh thường mà phi
thường" của bà. Một
thái độ phản kháng bất bạo động sự
bất công đă đánh động trái tim toàn nước
Mỹ và đă góp phần quan trọng làm thay đổi sự
phân biệt chủng tộc trầm trọng trên đất
Mỹ. Người phụ nữ da đen nầy, trên chuyến
xe buưt công cộng ở Montgomery, đă cương quyết
từ chối nhường chỗ cho một người
đàn ông da trắng theo luật kỳ thị chủng tộc
thời bấy giờ. Người da đen thắng. Công lư đă thắng.
Rosa Parks đă có một hành động
công lư. Tôi tin rằng,
cô gái tiếp viên trong nhà hàng ở Cố Đô Huế cũng
đă có một phản ứng gần với công lư trước
hành động mang tính "Nghị Hách" của vị
"quan" đầu tỉnh. Truyền thống dân tộc Việt
Nam xem người lănh đạo là bậc "phụ mẫu
chi dân'' nên luôn luôn phê phán và lên án gay gắt những hành
động lạm dụng quyền lực một cách ấu
trĩ và thô thiển như thế. Một phản
ứng kêu đ̣i công lư đ̣i hỏi một sự đáp ứng
công lư. Người
ta đang chờ đợi thái độ đáp ứng
công bằng và hợp t́nh, hợp lư về phía "nhà quan".
Trần
Kiêm Đoàn
Địa chỉ
liên lạc: Doantran@sbcglobal.net
Vài lời trao đổi với ông Trần Kiêm Đoàn:
Công lư phải nhướng
mắt nh́n Vô lư
Trước hết xin lỗi ông
Trần Kiêm Đoàn, v́ tui cũng là dân Huế (như ông), mà
lại cảm thấy có trách nhiệm phải bày tỏ
những "bức xúc" của ḿnh sau khi đọc bài
viết "Vô lư phải nhường cho Công lư" của
ông.
Trước hết, xin bày tỏ
sự cảm phục ông v́ đang sống ở nước
ngoài, nhưng ông vẫn quan tâm đến mọi chuyện
trong nước. Tôi cảm thấy rằng mọi điều
xảy ra ở đây ông đều tường tận,
c̣n tường tận hơn vô số những người
đang sống ở quê nhà nhưng lại đang ở
trong tư thế bưng tai, bịt mắt.
Những chi tiết mà ông đưa ra
trong bài viết là hoàn toàn chính xác. Từ
chuyện các quan ở tỉnh nọ, quan bé tháp tùng quan
lớn, kéo nhau vào một nhà hàng khu ngoại ô, đến
chuyện ông quan lớn nhất, tức quan đầu
tỉnh, xúc động trước nhan sắc của
một cô tiếp viên tuổi bằng con ḿnh, đă "hun đánh
chụt" một cái vào má cô hàng, để rồi bị
cô ta xáng cho một cái bạt tai xiểng niểng.
Thế nhưng có một chi tiết
trong bài của ông mà tôi cho rằng không đúng với bài báo
trên tờ Lao Động ngày 26/11. Bài báo ấy không nói là "một ông quan to
nhất tỉnh Thừa Thiên-Huế" như trong bài
của ông, mà chỉ nói là ở đất "cố đô".
Từ chữ "cố đô" mà ông suy
diễn ra thành "Thừa Thiên-Huế" như thế
th́ quả là ông đă cố t́nh hướng dẫn dư luận
tập trung vào những chuyện đang xảy ra trên vùng đất
văn hóa nơi tôi (và ông) đă sinh ra.
Từ một việc cỏn con như
trên, mà rồi ông đă miêu tả vị "đầy
tớ nhân dân" đáng kính kia là viên "quan thuộc phường
mê man hủ hóa". Rồi ông lại đem những
chuẩn mực pháp lư tây phương ra để quy
kết cho cái hành động mà vị quan kia thực
hiện là phạm vào bốn trọng tội: "sách
nhiễu t́nh dục", "lạm dụng quyền
thế", "không tôn trọng luân lư chức nghiệp",
và "đe dọa".
Như thế th́ quá lắm rồi,
hết cách rồi! Tại sao ông lại dám đem
các giá trị đạo đức và pháp lư ở đâu đâu
mà áp đặt lên hoàn cảnh của đất nước
ngh́n năm văn hiến này chứ? Oâng ở xa quê
nên có lẽ ông không để ư rằng ở tất cả
mọi nơi trên xứ sở này, câu khẩu hiệu "Đảng
Cọng Sản Việt Nam quang vinh muôn năm" bao
giờ cũng phải nằm trên câu "Nước
Cọng Ḥa Xă Hội Chủ Nghĩa Việt Nam quang vinh muôn
năm". Cách viết của ông cũng cho thấy
rằng ông chưa "quán triệt" quan điểm
rằng "dân chủ (tập trung) của (Đảng) ta
c̣n cao gấp trăm lần dân chủ tư sản" mà
các quan tuyên huấn ở xứ sở này đang ra rả
ḥ hét hàng ngày.
Hành động của vị quan đầu
tỉnh mà theo như ông miêu tả là "động
mối tà tâm", là "sàm sỡ", theo tôi, chẳng qua
chỉ là một cách mà vị quan kia thực hiện
nhằm "đi sâu đi sát" quần chúng, là cách mà ông ta bày
tỏ sự quan tâm đến đám quần chúng mà ông đang
chăn dắt.
Chút xíu bằng cái móng tay
có đáng ǵ đâu!
Chút xíu đó th́ đâu phải là
chuyện đáng làm ầm ĩ!
Điều đáng quan tâm hơn là
truyền thống nhẫn nhục, cam chịu của nhân
dân ta, phụ nữ ta ông quên rồi sao? Phụ nữ ta có truyền thống cam chịu, đến
nỗi khi bị "Ba bộ đồng t́nh bóp vú" mà
c̣n không dám la, không thèm chấp. Th́ có sá ǵ, có mất mát
ǵ, nếu bị quan trên ôm "hun" một miếng. Hơn
thế nữa, quần chúng v́ có chút nhan sắc mà được
quan chiếu cố đến th́ phải lấy làm hănh
diện, dập đầu khấn mấy cái rồi "để
yên cho quan ưa làm ǵ th́ làm. Không chừng nếu gặp may,
quan lớn thương thiệt, quan lớn nói quan bé hơn
bán rẻ cho căn hộ tập thể hay cái nền nhà,
th́ coi như đổi đời đấy nhé! C̣n
nếu quan bủn xỉn, không cho cái ǵ cả, th́ quần
chúng phụ nữ cũng phải thông cảm cho sự
nhọc nhằn vất vả v́ nhân dân của quan, để
cho quan sờ soạng, vui vẻ chút đỉnh. Như
thế quan mới sảng khóai, dồi dào sức khỏe để
c̣n tiếp tục phục vụ nhân dân, phục vụ cách
mạng chớ!
Chớ sao dám vô lễ xáng bạt tai vô mặt quan như thế! Đó là
một tội tày đ́nh!
Và thái độ, cách phản ứng
của quan lúc đó, theo như cách nói
của ông trong bài, tôi cũng cho là hợp lư. Quần chúng
"lạc hậu", "không biết điều"
với quan trên như thế, th́ việc quan trên buộc
chủ nhà hàng cho nghỉ việc lập tức, là đúng
quá rồi chớ c̣n ǵ nữa. Làm cấp lớn như
vị quan đó mà nó c̣n bợp tai, vậy th́ mấy quan
cấp huyện cấp xă nó c̣n coi ra thể thống ǵ.! Tui mà làm quan đầu
tỉnh, tôi c̣n lệnh xuống cấp dưới, bắt
cả nhà quần chúng không biết điều đó đi
kinh tế mới, hoặc vượt biên, th́ mới
hả giận.
Tui cũng xin thông tin thêm để ông
biết rằng tỉnh ủy Thừa Thiên-Huế cũng đă
có biện pháp cứng rắn đối với bài báo đăng
trên tờ Lao Động ngày 26/11. Giữa tuần vừa
rồi tỉnh ủy đă có một thông báo đăng
trên tờ Thừa Thiên-Huế - cơ quan ngôn luận
của tỉnh ủy Thừa Thiên-Huế - nói rằng bài
báo về "vị quan đầu tỉnh" ấy là
"vu cáo", "nói xấu cán bộ".
Quan đầu tỉnh chắc
chắn là người của Đảng, là cấp lănh đạo
trong Đảng, cho nên nói xấu, vu cáo quan đầu
tỉnh - trong t́nh h́nh đang chuẩn bị đại
hội tỉnh đảng bộ - tức là phá họai
thanh danh của Đảng, là "phá họai Đảng"
(như thông báo của tỉnh ủy đă nói) chớ c̣n ǵ
nữa!
Thế mà "quần chúng" nó
vẫn lư sự đấy! Nó nói bài báo
chỉ đề cập đến một vị "quan đầu
tỉnh ở đất cố đô", hà cớ ǵ mà
tỉnh ủy Thừa Thiên-Huế lại lên tiếng.
Làm như thế hóa ra "có tật giật
ḿnh" à?
Cuối cùng, cái tít "Vô lư phải nhường
cho Chân lư" của ông, tui cho rằng tự nó đă
chứa đựng chân lư rồi. Bởi vậy, tui đâu
dám căi. Chỉ e rằng ở cái xứ sở đang trong
thời kỳ tiến lên "cơ chế thị trường
theo định hướng xă hội
chủ nghĩa" này, Chân lư c̣n phải chờ "hơi
bị lâu" để được Vô lư nhường
chỗ cho. Và trong cái thời kỳ quá độ dài
dằng dặc để chờ đợi sự nhường
chỗ này, để rồi ông xem, lâu lâu lại thấy
Chân lư lại phải nhướng mắt lên nh́n sự Vô
lư đầy kinh ngạc.
Tuấn
G̣ Vấp.
(Sài G̣n, Việt
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
