QUÊ HƯƠNG KHUẤT BÓNG…

Khi tôi hỏi người bạn, ở cách Huế nửa vòng địa cầu: “Anh có hay về Huế không?”. Anh trả lời tôi bằng hai câu thơ nổi tiếng của Thôi Hiệu,trong Hoàng Hạc Lâu,Tản Đà dịch:

“ Quê hương khuất bóng hoàng hôn.

Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai.”

Một người bạn khác, sống cách Huế có hơn trăm cây số, mặc dầu ở Huế Anh chẳng còn người thân nào,cũng vừa viết thư than: “Bận quá, hai tháng rồi chưa về Huế được,nhớ lắm!”.

Tâm trạng Nhớ Huế cùng lúc của hai người bạn sáng nay bỗng chảy tràn sang tôi. Tôi cũng đã từng sống xa Huế nhiều năm,tuy khoảng cách không gian không nhiều nhưng những ngày ấy, đó là cả một ngăn cách vời vợi. Phương tiện di chuyển lúc ấy vô cùng khó khăn. Thời gian và tiền bạc là hai lá bùa hộ mệnh có thể mang tôi về với quê nhà những lúc nhung nhớ, nhưng tôi thiếu cả hai thứ đó. Những buổi chiều, sau khi rời bếp ăn tập thể, tôi lang thang trên quốc lộ, dõi theo những chuyến xe đang chạy về hướng quê mình, thấy trái tim mình chợt nhói buốt. Trong những lúc “cuồng điên vì nhớ”… như thế , tôi hay nghĩ đến sự biểu cảm của từ home- sick trong tiếng Anh.Có lẽ, diễn tả tâm trạng thương nhớ quê nhà, thì từ này gợi tả hơn tiếng Việt, tiếng Hán nhiều, bởi nó không chỉ tả tâm trạng nhớ mà còn gợi lên niềm quằn quại trong nỗi đau ,nhớ đến buốt trái tim.

Sau này, khi đã “quy cố hương” nhung thỉnh thoảng tâm trạng này vẫn dằn vặt tôi, tôi lại lang thang khắp các con đường của Huế để sống lại nỗi “hoài hương” năm xưa..

Những bước chân, cuối cùng cũng mang tôi về phía dòng sông, linh hồn của Huế. Đó là “Mảnh trăng” trong thơ Nguyễn Du, “Dải lụa dịu dàng” dưới mắt Hoàng Phủ Ngọc Tường, “Thanh kiếm dựng trời xanh” dưới cái nhìn của Cao Bá Quát. Còn với tôi, dòng sông quen thuộc kia là một phần máu, thịt của mình và tôi đã tùng vui, buồn, khóc, giận, đau đớn… cùng dòng sông những sáng hè biếc xanh,những chiều thu tím thẫm,những đông vàng lũ dữ và cả nhũng lúc dòng sông mang đầy thương tích. Tôi chợt ngộ ra một điều, nỗi nhớ thương da diết của mỗi người Huế đối với quê hương dường như bắt nguồn từ nỗi thương nhớ dòng sông, vì mỗi bước chân của chúng ta, những người con Huế, đều có ánh dõi nhìn của dòng Hương…

Nỗi nhớ quê sẽ càng thấm đẫm hơn, ray rứt hơn trong những dịp Xuân về, lúc đó, khái niệm tha hương càng rõ nét. Cho dù những cái Tết tha hương cũng đủ đầy hương vị của bánh mứt,của pháo Tết,của trầm hương, của hoa mai vàng nhưng không gian Tết vẫn ngậm ngùi thiếu vắng. Đó là một không gian Huế Xuân. Sẽ không có tiếng rơi nhẹ của cơn mưa cuối năm rớt trên dòng sông đêm trừ tịch. Không có tiếng trống chầu rộn rã thúc dục bói tuồng đầu năm của ngày mồng một Tết. Không có tiếng hò lô tô, tiếng bầu cua vang động xóm thôn. Cũng khó thưởng thức được loại “Bánh đúc mật” với những miếng bánh đúc màu xanh lục, đẹp như màu “cỏ non xanh rợn chân trời” một ngày Xuân trong Truyện Kiều, quyện với màu vàng ánh của mật được vấn lại quanh chiếc chèo nhỏ bằng tre,giống như chiếc chèo bánh nậm, bánh bèo. Một loại bánh “Rất Huế”, chỉ xuất hiện trong những ngày đầu năm. Và đặc biệt sẽ không thể có được một phiên chợ độc đáo, một năm chỉ một ngày: Chợ Gia Lạc,nơi chỉ bán áo quần và đồ chơi trẻ em dân gian…

Chợt gợi nhớ những mùa Xuân lữ thứ của thi hào Nguyễn Du, Một đời phiêu bạt đất khách quê người, tâm mòn, chí cụt. Những mùa Xuân trong thơ ông chất ngất một nỗi muộn phiền bởi khó nghèo, bệnh tật. Đó là những mùa Xuân phải trốn tránh ở quê vợ, Quỳnh Côi. Ông đã cảm than

“ Cỏ biếc ,lòng đau, trời Nam phố.

Mai vàng chi nữa Chúa Xuân ơi!”

(“Xuân nhật ngẫu hứng.” Vĩnh Ba dịch)

Sau này, khi đã ra làm quan với triều Nguyễn, sống ở Kinh đô Huế, những mùa Xuân trong ông vẫn đậm nét u hoài.Trong “Xuân tiêu lữ thứ”, Tố Như đã ngậm ngùi

“ Giấc mộng văn chương chưa dứt bóng.

Mai vàng sân trước đã mời Xuân.”

(Vĩnh Ba dịch)

Cũng như Nguyễn Du, hình như lưu lạc đã là định mệnh của dân Huế . Từ điểm đầu tiên đến nơi cuối cùng của mảnh đất hình chữ S, không nơi nào là không có sự hiện diện của người Huế. Sự “bành trướng” của người Huế không chỉ dừng lại trong phạm vi lãnh thổ quốc gia mà đã lan ra phạm vi quốc tế. Nhưng cho dù đi đến đâu , họ vẫn không sao quên được mình vẫn còn một dòng sông lấp lánh yêu thương, một nơi chốn, không thể không quay về.

Thanh Nhã

Huế,tháng 12,2004