Quế Chi

Những gương phấn đấu (tiếp theo)

Dăy phố Thượng Tứ chỉ là mấy chục cái nhà thấp lè tè, nhỏ nhắn và u tối núp dưới hàng cây bát bát sum sê, cao ngút ngàn có thể tuổi thọ cả trăm năm. Cũng được lợp ngói nhưng là một thứ ngói cũ kỹ bao phủ rêu phong xanh rì́ trải qua bao cuộc phế hưng, qua bao năm tháng nắng mưa, lụt bão. Bá tánh không được xây lầu theo lệnh của Triều đì́nh, vì́ sợ nhà cao hơn cung vua. Mãi cho đến sau 1945 mới có nhà xây thêm gác lửng, chưa thể gọi là lầu và nhà cửa xây cất lộn xộn, ḷồi ra thụt vô chứ không phải là một khu phố thẳng băng thành một khối như ngày hôm nay. Có những căn bên cạnh nhau mà quay mặt ra hai hướng, chừa ra một khoảng đất trống, đầu voi đuôi chuột, thiệt lạ lùng, chẳng khác chi một cặp tì́nh nhân, ngồi bên nhau mà giận hờn ngoảnh mặt làm ngơ.

Ba mạ tôi có mua hai cái góc đất hình tam giác, đầu voi đuôi chuột như rứa, một góc ở bên cạnh nhà nên khi nhà lên lầu th́ì mở rộng ra nên có thể nói mặt tiền nhà tôi rộng nhất xóm. Một rẻo đất khác lại nằm giữa tiệm chụp hì́nh Phi Phước và tiệm Bánh Khoái Lạc Thiện bây giờ, thì́ ba mạ tôi cho xây thành lọ̀ làm bánh Tây ( Pâtisserie), làm đủ loại bánh như Petit–four, Gâteau, Choux à la crème, bánh Noel .v.v… Hồi đó cọ̀n lính Pháp nên trong các kỳ lễ lạc, tiệm bánh có nhiều phiếu đặt hàng từ bên Tọ̀a Khâm, bên đồn Săng Đá ( Soldat) hay bên dinh Ông Năm (trước mặt khách sạn Thuận Hóa), bên lầu Bộ Tham Mưu (État-Major) tức là Ty Công Chánh sau này nằm trên bờ sông Hương.

Sau Hiệp Định Genève, người Pháp về nước, ba mạ tôi dẹp tiệm làm bánh. Nói là lọ̀ bánh nhưng thực ra bề ngang chỉ rộng có 3,4 thước và chiều sâu chỉ độ 10 thước mà lại đầu to đít nhỏ, không biết dùng vào việc chi nên đặt hai cái giường cho mấy người giúp việc trong tiệm ăn ngủ tạm.

Một ngày nọ, có hai vợ chồng mới cưới, rất xứng đôi vừa lứa, rụt rè đến gặp ba mạ tôi nhỏ to chi đó. Sau này tôi mới biết là anh chị Duyên, chồng là thợ đóng giày mới ra nghề, vợ là cháu của bác Ngọc, bạn của ba tôi. Bác Ngọc và Chú Liệu là chủ nhân của Ki ốt ( kiosque) bán Cà phê hiệu Asia.

Bạn bè cùng trang lứa với tôi chắc ai cũng có lần ghé lại Ki ốt Cà Phê Lạc Sơn trước cửa chợ Đông Ba, uống cà phê ăn bún bọ̀ buổi sáng, nhậu bia cao con cọp hay bia 33 buổi chiều, nhưng có lẽ ít ai biết được Ki ốt Asia ở chỗ mô ?

Tiệm Asia cũng bán cà phê, trứng gà chiên (oeuf sur plat) bánh mì́ như tiệm Lạc Sơn vậy, c̣òn bún bọ̀, cháo gà, cháo vịt, thịt nướng chi thì́ cũng do mấy gánh, mấy xách của mấy chị, mấy O ngồi chung quanh ki ốt mang tới cho khách. Rứa chừ hỏi ai cũng biết cà phê Lạc Sơn mà ít ai biết cà phê Asia ở chỗ mô cả, Cà phê Asia nằm ngay sau lưng tiệm Lạc Sơn, đường vô cửa chợ Đông Ba. Chị Duyên ra đứng bán hàng tiếp khách giúp chú và gặp anh Duyên kết duyên chồng vợ. Tuy không biết chắc, nhưng tôi cứ nghĩ anh Duyên là học trọ̀ của Ông chủ tiệm giày Đồng Dụng ở bên kia phố Trần Hưng Đạo, nên mới có cơ hội qua lại mà chuyện trọ̀ mới tán tỉnh được người vợ xinh đẹp ngày hôm nay.

Mãi kể chuyện lan man mà quên kể anh chị Duyên nhỏ to với ba mạ tôi chuyện chi, về sau mới biết là anh chị xin thuê cái rẻo phố làm lọ̀ bánh Tây, để đặt một cái tủ giày và làm ăn sinh sống qua ngày, chứ mới ra nghề, mới cưới vợ và không có tíền thuê phố mở tiệm.

Anh chị đã bán tất cả đồ tế nhuyển sắm được một cái tủ nhỏ treo tọ̀n ten cái bảng hiệu Tiệm Giày Tân Thành với lèo tèo mấy đôi giày trong tủ. Mỗi lần chạy qua chơi, tôi được anh niềm nỡ chào hỏi, kéo cho tôi cái ghế xếp thấp, có miếng da để ngồi rồi lại cặm cụi cầm chiếc búa nhỏ gỏ lóc cóc vào chiếc giày đang đóng nằm trong khuôn gỗ…

Anh chị cố gắng làm việc rất cực nhọc mà khi mô gặp hai vợ chồng cũng cười nói vui vẻ.

Ba mạ tôi thường nói, anh chị Duyên thiệt giỏi, thiệt dễ thương ,chịu thương chịu khó làm ăn như rứa có ngày cũng khá. Có nhiều đêm cả khu phố tắt đèn đi ngủ cả, một vài bà con trong xóm có việc đi về hơi khuya, ngang qua tiệm giày đã đóng mà ánh đèn dầu hiu hắt vẫn c̣òn lọt qua khe cửa, lung linh theo nhịp gỏ đều đặn của chiếc búa nhỏ trên khuôn chiếc giày gỗ, mà họ đã nghe quen trong ngày.

Tiệm giày chỉ có một thầy và cũng là thợ lần hồi có khách, nhờ anh có tay nghề giỏi mà lại ngọt ngào ăn nói dịu dàng dễ thương. Cái tủ to hơn, đèn đuốc sang hơn và nhiều kiểu giày mới hơn. Khoảng chừng hai ba năm sau, một hôm tôi chợt thấy hai anh chị Duyên đến nhà ba mạ tôi, cả hai người ăn mặc rất tươm tất lại mang theo một khay cau trầu và chai rượu.Anh trịnh trọng đặt khay trên bàn rồi kéo chị đến trước mặt ba mạ tôi, anh nói:

“Kính thưa chú thím, hai con, hôm nay đến đây báo cho chú thím một tin mừng. Hai cháu vừa thuê được căn phố của tiệm ảnh Ngọc Châu cũ ở đầu Ngã ba Thương Bạc, hai cháu xin cám ơn chú thím đã thương tì́nh mà giúp đỡ cho từ đầu đến cuối mới có ngày hôm nay. Xin chú thím ăn miếng trầu, uống ly rượu mừng cho chúng cháu.Chúng cháu suốt đời không quên công ơn chú thím.”

Ba tôi đứng dậy cầm tay anh Duyên ,vừa cười vừa nói :

“Anh chị Duyên nì́ ! Tui cho thuê nhà lấy tiền chớ có công ơn chi mà cám ơn! Chừ nghe anh chị khá thì́ vợ chồng chú thím cũng mừng ,thôi uống rượu chúc mừng và chia vui hí!”

Có địa điểm tốt,rộng rãi bề thế, có khách đông, lại thêm anh chịu khó sưu tầm sách quảng cáo các kiểu giày dép mới nhất bên Âu Mỹ nên sinh viên học sinh Huế ưa chuộng. Ngoài ra anh còn mướn thợ giỏi nhất trong thành phố như anh Ngôn, anh Mừng đề làm cho hiệu giày Tân Thành. Hiệu Giày Tân Thành những năm thập niên 60 nổi tiếng nhất Huế, không những qua mặt tiệm giày Bùi Khán cổ lổ mà bỏ xa luôn cả tiệm giày Độ̀ng Dụng nổi tiếng một thời.

Tiệm càng ngày càng phát đạt anh chị mua luôn căn phố bên cạnh nhà sách Ái Hoa, mua xe hơi rồi mua nhà ở đường Lê văn Duyệt trong Sài gọ̀n nữa. Từ tay trắng làm nên sự nghiệp nhờ công sức lao động và trí thông minh của chính ḿnh. Anh Duyên Tân Thành là một tấm gương phấn đấu sáng trưng hơn ai hết trong nhóm anh em trẻ sau này của Xóm Thượng Tứ.

Ở Huế, hiện nay có một Tiệm Giày lớn nhất ở Cửa Hữu, rất nổi tiếng cả nước. Đó là Tiê.m Giày Mừng Cửa Hữu, anh Mừng chủ nhân là một trong những người thợ giỏi của Tiệm Giày Tân Thành ngày xưa.

Ngày nay được tin anh chị đang định cư ở Úc , ở với thằng con trai vượt biên từ trước. Anh chị sống hạnh phúc với con cháu và nghe nói thỉnh thoảng về VN anh chị cũng có về Huế và không khi mô quên trở về thăm bà con thương mến cũ, thăm xóm Thượng Tứ nơi mà anh đã khởi đầu để làm nên sự nghiệp.

Cảnh cũ thì́ cọ̀n đó mặc dù có đổi thay nhưng người xưa thì́ phiêu bạt khắp chân trời góc biển, nhiều người lớn tuổi theo luật Tạo Hóa đã ra đi mãi mãi, may ra còn lại một vài ba khuôn mặt thân yêu của bà con lối xóm thương yêu cũ, lạc lõng giữa những ngườ i láng giềng mới, hòan toàn xa lạ và lạnh lùng..."