Chuyện ngày xưa...nhớ nhớ...quên quên

( Viết tặng Thái Kim Lan và bạn bè thuở học trò )

Quế Chi

Vào những năm 40, 50 (giữa thế kỷ hai mươi), óc phong kiến,quan liêu, tinh thần tôn trọng người có chức quyền, sự phân chia giai cấp còn ăn sâu trong tâm tư người Huế .Người bình dân gọi các vị quan chức trong Nam Triều ( dù là chức nhỏ hay đã về hưu ) là quan Thị, quan Tham, quan Hường, hay ít ra là Ông Thị, Ông Tham, Ông Hường .v.v..và họ gọi gọi mấy người làm việc cho chính phủ Bảo Hộ bên Tòa Khâm là Thầy Thông, Thầy Phán .v.v…

Ngay như trong xóm Thượng Tứ của tôi, một xóm đaị đa số dân cư là người bình dân làm ăn buôn bán nhỏ, thợ đóng giày , sửa xe đạp, xe gắn máy, bán thuốc lá, thuốc Bắc v.v…nhưng không ai bảo ai , người ta cũng bày tỏ lòng kính trọng đối với những người mà họ cho là thuộc giới cao hơn họ, như Ông Thị Bốn, như ông Hường Long. Ông Hường Long là anh Ông Thị Bốn và cũng là chồng cũ của bà cô Thông của tôi. Ông Hường Long có nhà ở đường Hàng Bè và là thân sinh của Bác sĩ Nguyễn Đại Bảng ( với bà sau), cựu Dân Biểu Quốc Hội VNCH. Năm mới ở bên Tây về, đã định làm rễ Thượng Tứ nhưng về sau không hiểu vì sao mà chàng Bác sĩ trẻ đã để Dì Út Nguyệt, người đẹp Thưọng Tứ vuột khỏi vòng taỵ

Kể chuyện con cà con kê con dê con ngỗng như vậy cũng chỉ để giải thích thêm về chuyện bà con trong xóm gọi những anh em trong đại gia đình họa sĩ họ Nguyễn Phi là Thầy, là Cô với sự kính trọng, tuy họ không là công chức Tòa Khâm hay làm quan trong Nam Triều ngày mô cả. Bà con trong xóm thời đó nghĩ rằng Họa sĩ là một nghề cao sang, nghề cầm bút (dù là bút lông), thuộc thành phần có học: vì thế tất cả cư dân thuộc giới bình dân chúng tôi thường gọi là Thầy Phi Hổ, Thầy Phi Long, Cô Mộng Hoa chứ không gọi là anh chị, chú bác, dì thím, như gọi nhau hằng ngàỵ. Thầy Phi Hổ chỉ ở trong xóm tôi một thời gian ngắn rồi dọn đi mô tôi còn nhỏ không biết và nhường tiệm chụp hình lại cho anh Phi Phước và 2 chị ( vợ cả vợ hai, hai vợ đều là vợ cả!).

Một thời gian sau anh Phi Phước di chuyển vào làm việc ở Saigòn, nhà được anh chị Thảo mua lại,cũng mở tiệm chụp hình lấy tên hiệu là Gina ( có lẽ thời gian này cô đào Ý Gina Lolobrigida đang nổi tiếng), cho đến nay năm 2004 tiệm chụp hình vẫn còn đắt địạ. Anh Thảo là người giúp việc cho tiệm chụp hình Tôn Thất Dung, thầy lớn tuổi thất bại,nhưng trò vừa lanh lợi,vừa biết mánh khóe làm ăn khi Mỹ mới qua (1965) nên phất lên rất nhanh,mua căn nhà của tiệm chụp hình Phi Long, mua luôn nhà của tiệm chụp hình Phi Phước. Chị Thảo bán đường cát ở dưới chợ Đông Ba, nhưng sau nghề Ảnh lên quá nên chị bỏ đường bỏ chợ và về phố Thượng Tứ, cùng chồng ôm....... máy chụp hình, máy quay phim mà hốt bạc...Tiền nhiều đến nổi Tết Mậu Thân (1968) phải dồn vô mấy bao bố gạo 100 kí, rồi thuê người gánh chạy qua Cầu Trường Tiền, tới Trường Kiểu Mẫu. Thầy Cô Phi Long về mua nhà ở đường Trần Hưng Đạo,gần cầu Trường Tiền cũng mở tiệm Chụp hình và vẽ Chân Dung, nhưng chắc cũng không khá mấy vì ở con đường ni về sau lại có nhiều nhà chụp hình nổi tiếng như Lê Quang, Tuyết Anh, La Cảnh Lưu và MiLy v.v…

Trong khoảng thời gian ở Thượng Tứ, Thầy Cô Phi Long có 2 người con trai là Phi Loan và Phi Vân, cở tuổi tôi và anh tôi,rất dẹp trai, tuy ở bên cạnh nhà nhưng chúng tôi cũng ít thân. Cô em gái tên Phi Oanh năm nay e cũng gần 6 chục và cũng là một người đẹp Thượng Tứ mà tôi không thể đưa vào bảng phong thần vì qủa thực tôi không biết viết gì.

Với đại gia đình Nguyễn Phi này thì gia đình tôi có nhiều liên lạc thân tình với gia đình Thầy Cô Maria Mộng Hoa nhứt. Theo như lời ba mạ tôi kể thì thầy Hường ,chồng cô Mộng Hoa là con út của một trong bốn người giàu có nhứt Huế trước năm 1945, nên.... được trút gia tàị.

Xóm Thượng Tứ đầu những năm 50, có 3 gia đình có 3 chiếc xe hơi là gia đình Ông Đốc Quyến, gia đình ba tôi và gia đình Maria Mộng Hoa. Thầy cô Maria Mộng Hoa có một chiếc xe hơi Citroen ( Renault - 2 mã lực), màu đen thấp lè tè,loại xe này Hãng xe đò An Lợi ,bên cạnh rạp xi nê Tân Tân, dùng để chuyên chở hành khách tuyến đường Huế Đà Nẵng. Về sau này ,có lẽ để cho vui mắt, cho lạ, Thầy cho sơn xe màu xanh lá mạ (?).Chắc chắn là Thầy Cô lúc đó giàu lắm ,trong nhà đã có máy quay phim và máy chiếu phim xi nê . Bọn con nít trong chúng tôi, tối nào cũng chạy tới trước nhà vác mặt nhìn lên lầu cao,nơi cửa sổ có căng miếng vải trắng to, viền đen, để chờ coi Thầy chiếu phim câm cho cả xóm coi. Tôi còn nhớ đó là mấy phim Huế Thơ, Huế Mộng ( nghe nói do chính Đức Quốc Trưởng Bảo Đại quay), hay là phim hề Charlot .v.v… Cô thì vẽ hình Chân Dung và Phong Cảnh, chụp hình sang ảnh, thầy bán máy chụp hình, về sau đổi sang bán dĩa hát và máy hát lên giây thiều như ba tôi vậy, nên có thời bà con ở trong thành nội đi ra đi vô cửa Thượng Tứ được nghe oang oang nhạc quảng cáo của 2 tiệm, bên thì Vọng Cổ ngọt ngào, bên Tân Nhạc xập xình rất rộn ràng và tréo cẳng ngỗng.

Theo cái nhìn con nít của tôi thời đó mà cho đến bây giờ tôi cũng còn thấy đúng thì Thầy cô là một cặp vợ chồng xứng đôi vừa lứa , thầy cao ráo đẹp trai, cô xinh đẹp hiền dịu và qúy phái, rất được bà con trong xóm thương mến. Cô tên Hoa ,Thầy tên Hường, Hoa Hường là một loài hoa đẹp và thầy cô đặt tên con tất cả đều có chữ H ở đầụ Để tôi thử nhớ được mấy tên, vì mấy cô nhỏ sau ni tôi chỉ biết tên ở nhà như Xê Chị, Xê em mà thôi...Anh Hiệp này, chị Hòa, chị Hoàn, cô Hằng, chú Huệ, cô Huyền , cô Hòai nì và chỉ biết có chừng nớ mà thôị.

Khi tôi quen biết 2 chị Mộng Hòa, Mộng Hòan và hay chạy qua nhà chơi (vào khỏang 56,57,58) thì anh Hiệp đang ở trong Dòng Tu, thỉnh thoảng mới về nhà cuối tuần (?).Anh Hiệp người mảnh mai,mặt mày rất sáng sủa ( có vẻ giống Thầy), môi khá đỏ tươi ( hay liếm môi, giống Ngô Kha ?), nói nhanh và chân hơi có tật vì một tai nạn lúc nhỏ. Sau thời gian tu học trong Chủng viện nhưng không được Ơn Chúa gọi , anh về lại gia đình tiếp tục học và làm .... Thơ với bút hiệu Tú Rọm cho đến khi bị Động viên đi Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức. Sau tháng Tư năm 1975 Đại Úy Phan Dân Hiệp đã cùng bạn bè vào tù Cải Tạo Cọng Sản và lâm trọng bịnh được tạm tha về để chửa trị nhưng chàng nhất quyết không chịu ở tù nữa, chàng đi rong chơi cõi khác," ở một nơi nào vui thú hơn đây" (thơ Định Giang).

Bản tính hiền hòa nhút nhát nhưng lại có một tâm hồn mẫn cảm ,một tài năng thi phú , bộc lộ qua những vần thơ học trò dễ thưong, xuất hiện rất sớm trên những Trang Thơ của Tuần Báo Văn Nghệ Tiền Phong Saigon những năm đầu 60 ký tên Tú Rọm, như vóc dáng của mình. Có nên kể lại đây câu chuyện tình vui ,có hơi rắc rối một chút may mà hồi kết cuộc cũng hoàn toàn êm đẹp, một chuyện tình, một vụ án Thơ mà bạn bè Huế đồng trang lứa, có theo dõi báo chí ai cũng biết : Xin tạm gọi là "Vụ án Hồi Chuông Thiên Mụ"

Anh Hiệp chừ mất đã lâu rồi, nhưng 2 cô em của anh , tức là 2 chị Mộng Hoà và Mộng Hoàn cũng như nhân vật chính: chị Bạch Yến ,tất cả đều đang định cư tại San Jose (Tiểu Bang California) và ông Hồ Anh cùng tờ Văn Nghệ Tiền Phong vẫn còn ở Texas đó, nếu những gì tôi đã biết mà theo các vị không hoàn toàn đúng thì tôi xin hoàn toàn nhận lỗi, xin chỉ giáo để sau này hiệu đính lại cho đúng sự thật.

Như các bạn đã biết 2 người đẹp Thượng Tứ của tôi có nhiều bạn gái học cùng lớp, cùng Trường (Mai Khôi và Jeanne D'Arc) toàn là những người đẹp của Thành Phố Huế . Xin kể ra vài tên xem thử các bạn có đồng ý không: Đỗ thị Như Bá tóc dài đến gót. Như Hoa (?), cháu Mệ Sen, Bạch Yến - nữ ca sĩ Đài Phát Thanh Huế, sau này vào Saì Gòn đổi thành Thương Hà...v.v. ..

Như Hoa sau ni là phu nhân của Bác sĩ Giàu trong cửa Đông Ba. Như Bá thì vì đẹp qúa nên bị chồng " cấm cung" kiểu như "đưa con vô nội", ngay cả bạn bè gái cũng khó bề gặp gỡ… Như Bá là em của Đổ Văn Thông , cũng là bạn học lứa chúng tôi , nhà ở đường Trần Hưng Đạo gần tiệm Thái Lợi và Rồng Vàng. Như Bá có khuôn mặt đẹp nét La -Hy, vẻ đẹp của Tượng Thần Vệ Nữ nhưng vì mái tóc quá nổi tiếng , nên sau ni nhắc đến Như Bá, người ta chỉ nói Như Bá tóc dài mà quên đi khuôn mặt xinh đẹp, đầy đặn, sáng rỡ như tượng thần Hy Lạp…

Chị Bạch Yến có khuôn mặt tròn trịa, dáng người thon thả,đặc biệt mắt rất to, long lanh như mỉm cười và nụ cười thì tươi tắn và rạng rỡ vô cùng . Tất cả đã làm cho chàng thi sĩ học trò Tú Rọm xao xuyến rồi mà lại còn giọng hát nữa, giọng hát càng làm cho chàng thanh niên mới lớn ngất ngây, yêu thầm trộm nhớ cô bạn của hai đứa em gái mình, nhưng cũng như "bao chàng trai thế hệ" chúng tôi, chỉ là tình câm, tình một chiềụ". Thế rồi .... một buổi chiều "kia, nhà thơ si mối tình câm bất ngờ chợt thấy người trong mộng , đang cùng đạp xe song song với một chàng trai khác ( anh là Lính hay Quan đa tình ?), từ hướng chùa Thiên Mụ về Phú Văn Lâu (?). Nhà thơ vừa buồn ,vừa giận hờn tuyệt vọng nên tức cảnh ( có thể tưởng tượng ),tuôn ra những lời thơ hờn dỗi gửi đăng báo Văn Nghệ Tiền Phong ở Saì Gòn. Khi báo ra đến Huế , lập tức ca sĩ Bạch Yến nổi giận ,cho là mình bị bôi lọ, bị xúc phạm, danh dự bị tổn thương nên đâm đơn kiện nhà thơ Tú Rọm và kiện luôn Tòa báo. Sau đó, đích thân ông Chủ Nhiệm kiêm Chủ Bút Hồ Anh phải bay ra Huế để gặp 2 bên đương sự dàn xếp ổn thỏa. Nhiều người liên hệ hiện đang ở Mỹ , không biết những điều tôi nhớ có đúng như rứa không ???

Vậy thì bài thơ ra răng mà người đẹp giận dỗi dữ rứa ??? Hơn bốn mươi năm qua rồi ,tôi không còn nhớ nguyên vẹn bài thơ mà chỉ còn nhớ có hai câu " hơi ác" mà người đẹp Bạch Yến cho là xúc phạm cũng phải :

".....Đêm xuống dần hai thân hình nóng hổi,

Môi kề môi, toan tính chuyện trăng hoa..."

Kể lại chuyện này như kể lại một kỷ niệm vui chứ tôi không hề có ý bôi bác hay bêu rếu ai cả vì anh Hiệp rất dễ thương và 2 chị Mộng Hòa và Mộng Hòan là hai Cô Bạn Láng Giềng rất thân của Tôi hơn 50 năm về trước. Ngày nay, sau biết bao biến cố dữ dội của đất nước , chúng tôi , những bạn bè lối xóm nửa thế kỷ trước lại cùng được định cư trên Đất Mỹ và đã đôi lần cùng nhau kể chuyện ngày xưa, nhớ về xóm cũ xa xôi.