Chuyện Ngày Xưa …Nhớ Nhớ… Quên Quên

( Viết tặng Thái Kim Lan và bạn bè thuở học trò)

Quế Chi

Bánh khoái Lạc Thiện - O tôi .

Người con gái Tây Phương khi lấy chồng ,mang họ chồng ,rứa là mất họ, người con gái Việt Nam về nhà chồng thường được gọi theo tên chồng rứa là mất tên. Như O Thiện của tôi , tên trong giấy khai sinh tên là chi thì trong mười anh em tôi, là cháu ruột của O, mấy người biết được?. Ma` chừ có hỏi O, không biết O có còn nhớ tên mình hay không ? thực ra cũng không trách được vì hơn 60 năm làm vợ làm mẹ ,cho đến khi lên chức bà nội, bà ngoại, bà cố, có nghe ai gọi tên TRÀ của O bao giờ ?

Ôn Mệ Nội tôi có tất cả là bốn người con, hai trai hai gái mà ba tôi là con trai trưởng. Ôn nội tôi đặt tên con theo tên các lòai cây qúy là Quế -Trà - Mai- Sâm, riêng chú Mai của tôi sau năm 1945 đi theo kháng chiến, không biết vì lý do chi lại đổi ra tên khác. O Trà là em kế của ba tôi, chủ tiệm bánh khoái Lạc Thiện năm nay cũng vừa tròn 85 tuổi. O tôi kết hôn với một thanh niên người làng Bồ Bản, phủ Triệu Phong, Quảng Trị tên Thiện và trở thành O Thiê.n, O Trà của tôi mất tên từ đó.

Dượng Thiện của tôi là một công nhân ốm o, đen đủi,hiền lành của nhà in Viễn Đệ bên Bến Ngự. O Dượng tôi cũng lập nghiệp hầu như với hai bàn tay trắng.

Căn phố bên cạnh Tiệm May Mỹ Lệ bây giờ ngày xưa là của Bà Cô Thông của tôi thuê từ lâu cho hai Mệ Cháu ở. Thằng An là cháu nội của Bà Cô tôi, mạ hắn bỏ đi khi hắn vừa đầy hai tháng , ba hắn cũng buồn tình bỏ đi qua Lào rồi trôi giạt qua tận Thái Lan, có vợ có con bên đó đến mười lăm mười sáu năm sau mới mang bầu đoàn thê tử trở về.

Có nhiều khi hắn khóc qúa vì khát sửa thì mạ tôi lại cho hắn bú một bên và tôi bú một bên.

Bà cô Thông của tôi kê một cái kệ với mấy chai rượu thuốc, rượu trắng, sắp mấy cái ly cơ ( ly nhỏ uống rượu mạnh) trên một cái dĩa tròn và một cái trắp ( hay tráp) tròn , đựng thuốc lá Cẩm Lệ, trên đậy cái trẹt đan bằng cật tre đã ngã màu đen sì để bán thuốc lá và rượu cho mấy bác kéo xe, mấy O buôn thúng bán mẹt, ba đồng, ba trự. Rứa mà cù chầy cù mài Bà cô tôi cũng nuôi được thằng cháu nội ăn học nên người . Thằng cháu nội cũng tốt nghiệp Đại Học Sư Phạm Huế và làm Giáo Sư Trung Học Bảo Lộc – Di Linh cho đến năm 1975 và nay cũng đang định cư tại San Francisco ( CA).

Tuy nhà cửa chật hẹp nhưng thấy Dượng tôi làm thợ nhà in tiền lương không đủ nuôi vợ, nên Bà cho O Dượng tôi đặt một cái tủ bán mẫu giây tờ hộ tịch như : Giấy Khai Sinh, Giấy Giá Thú , Giấy Khai Tử, hay các loại Giấy Chứng chỉ Thế Vì Khai Sinh, Thế Vì Giá Thú v.v. Như chúng ta đã biết,vì chiến tranh ,giấy tờ cá nhân của từng người,của cả gia đình đều bị tiêu hủy hay thất lạc ,do đó nhu cầu làm lại hồ sơ cá nhân rất là cấp bách. Chính quyền mới tổ chức và thiết lập lại trật tự cho nên cần phải cấp gấp những giấy tờ cá nhân như vậy cho dân chúng dễ sinh hoạt và dễ kiểm soát . Vì thế việc bán giấy tờ hộ tịch vô cùng đắt địa, Dượng lại làm nhà in nên việc làm ăn vô cùng thuận lợi. Có nhiều người ở trong Thành Nội, ở các quận ,Huyện chung quanh Thành Phố Huế và ngay cả những người ở Quảng Trị thấy có thể kiếm ăn nhẹ nhàng khoẻ khoắn với mấy thứ giấy tờ này nên cũng tìm tới O Dượng tôi mua sĩ.. O Dượng tôi trở thành nguồn cung cấp giấy tờ hộ tịch cho ho..

Có tiền, O Dượng tôi liền sang ngay căn phố bên cạnh tức là địa điểm Tiệm Bánh Khoái bây giờ. Lúc đầu cũng còn bán Giấy Khai Sinh Giá Thú nhưng một thời gian sau ai cũng đã có giấy tờ đầy đủ rồi thì O Dượng mới bày ra bán nước giải khát ,bán bún ,bán cháo, bán cơm để sinh sống . Nhưng thực ra O tôi không biết làm bếp hay nấu ăn mà thường thường khi có khách thì chạy tới tiệm Lạc Thành mang món ăn về cho khách.

Mãi cho đến năm 1968 ,Tết Mậu Thân, sau thời gian chạy qua Trường Kiểu Mẫu và Câu Lạc Bộ Thể Thao ( Cercle sportif) tránh bom đạn , về mở tiệm lại, bỗng O Dượng nghĩ ra là phải bán buôn thức ăn chi cho lạ hay là cho đặc biệt mới câu khách được và O Dượng chọn món Bánh khóai Cầu Đông Ba.

Trước khi nói chuyện bánh khoái thì cũng nên nói sơ qua tên Tiệm Lạc Thiện cái đã. Dượng tôi bàn chuyện đặt tên tiệm thì O tôi nói ngay :

” Tìm tên làm chi cho mệt nà ! Mình tên Thiện, em gái của Lạc Thành thì mình Lạc Thiện cho khỏe “.

Dượng tôi ngẫm nghĩ một hồi rồi đồng ý:

“Ừ, Lạc là vui mà Thiện là điều tốt lành ,hiền hòa. Ừ Lạc Thiện hay lắm “.

Có một điều vô cùng lạ lùng mà người Huế ai cũng biết và vừa thắc mắc vừa ngạc nhiên như chính tôi vậy. Một thắc mắc mà mấy mươi năm ni không ai trả lời được. O Dượng tôi có tất cả là 8 người con mà chỉ có cô con gái đầu là nói năng bình thường như bao người khác, còn 7 em gái trai sinh ra kế tiếp đều ….không chịu nói ra lời mà chỉ ú ớ và ra dấu bằng tay, chỉ có khác nhau về mức độ, có đứa sau nhiều cố gắng chửa chạy của gia đình, cũng như sự cố gắng của chính bản thân, đã nói được một đôi câu tuy không rõ lắm, nhưng cũng có thể hiểu được như em Cam, con trai đầu của O Dượng tôi.

Khi sinh ra liên tiếp 3 đứa không biết nói, O Dượng tôi chạy thầy chạy thuốc khắp nơi không có kết quả, đồng thời đi coi bói,coi mồ coi mả hai bên nội ngoại. Ai chỉ cái chi cũng làm, nghe thầy mô hay cũng tìm đến vấn kế, mà cuối cùng cũng đành chịu bó tay.

Có người khuyên nên nuôi một đứa con nuôi để hy vọng đổi mặt con, O Dượng tôi đi xin nuôi một thằng con trai ngay và tiếp theo là thêm 4 đứa nữa ra đời mà cũng không đứa mô chịu nói cả. O Dượng tôi đành chịu thua ,chấp nhận số mệnh, lo làm ăn dành dụm tiền bạc , cưới vợ ,mua nhà lần lượt thu xếp cho 8 đứa con gái trai đ ứa mô cũng thành gia thất , có vợ, có chồng, có nhà có phố làm ăn sinh sống như bao người bình thường khác. Tất cả đều nhờ vào mấy cái bánh khoái vàng rụm ,khói bay nghi ngút su ốt ngày ,khắp xóm..

Người Nam có cái bánh xèo ,tráng bột màu vàng, mỏng và to như cái dĩa bàn đựng thức ăn ,bên trong rải đều giá sống và mấy lát tôm cắt làm hai, ăn với nước mắm ngọt và mấy lá xà lách để nguyên. Khi múc bột đổ vào cái chảo nóng kêu một tiếng xèo, nên người Nam gọi loại bánh đó là bánh xèo cũng dễ hiểu,nhưng cái bánh của người Huế mình sao lại gọi là bánh khoái ?

Vì chưa có dịp đọc bài khảo cứu nào viết về Bánh Khóai Huế nên tôi vẫn cứ thắc mắc là Bánh khoái có nghĩa ăn vào khoái khẩu hay tên đúng là Bánh Khói vì khi đổ bột vào chảo thì dầu bột vung vải lên ba bốn lò than hồng gây nên nghi ngút khói, nhưng người Huế đọc trật chữ Khóí thành ra âm Khoái như Nói vá Noái vậy ?

Thôi thì để dành phần này cho các nhà viết sưu tầm với khảo cứu, chừ nói sơ qua về bánh khoái Huế. Từ hồi còn nhỏ hình như ba mạ tôi có dẫn cho mấy anh em tôi đi ăn Bánh Khoái ở chân Cầu Đông ba, phía bên Gia Hội. Con nít được đi ăn tiệm là sung sướng ngất trời, ăn chi cũng ngon cả , bánh khoái, cháo lòng ,bún bò chi cũng được. Tôi được may mắn sinh ra và lớn lên trong một gia đình bán hàng ăn, lại may mắn có một bà mẹ nấu ăn rất ngon mà hằng ngày lại thích nấu món nầy ,món khác cho chồng con ăn rồi đ ứng nhìn. Bửa ni bánh canh, trưa mai bún bò, chiều mai cháo nấm,tối mốt xúp légume thịt bò .v.v…

Thỉnh thoảng mạ tôi cũng làm bánh nậm, đổ bánh bèo ,bánh khoái. Mà cái bánh khoái mạ tôi làm ngon lắm, tôi ham chơi và vô tâm nên không để ý đến kỷ thuật, chỉ biết là cái bánh tròn như cái diã nhỏ, vàng khè, dòn rụm, hai con tôm hai bên, hai lát thịt ba chỉ ,2 miếng nấm rơm, một ít giá sống, rồi đậy nắp lại, khi bánh chín úp lại hình nửa vầng trăng.

Bánh được chấm với nước tương nấu bằng gan heo và ăn với rau sống đủ thứ như: khế, chuối chát, cải cay con, và đặc biệt là phải có trái vả cắt thành từng lát vừa phải không mỏng lắm mà cũng không dày lắm.

Khi O tôi mở tiệm Bánh khoái và càng ngày càng đắt khách thì tôi đã ở xa Huế, thuyên chuyển từ vùng 4 đến vùng 2 rồi về vùng 3 chứ không khi mô được ở gần nhà. Và cứ mỗi lần về thăm nhà, thăm Huế là O Dượng lại tự tay đổ chục cái bánh mang tới cho tôi và bắt phải ăn càng nhiều càng tốt. Nhìn cái bánh khoái của O đổ, tôi chợt nhớ đến những chiếc bánh khoái mà mạ tôi làm cả chục năm trước và thấy không khác là bao. Có lẽ mạ tôi cũng có góp phần nào làm cho Tiệm Bánh khoái của O tôi nổi tiếng khắp cả nước qua bao nhiêu chế độ. O tôi nói có người vào tiệm ăn một cái bánh khoái mà ăn ba bốn dĩa rau sống với nước tương. Họ nói bánh khoái qúa ngon nhưng họ mê nước tương ăn với vả và cải cay con nên cứ cho họ ăn rồi cứ tính tiền thêm vì ở Sàigòn và Hà Nội không có trái vả.

Ngày nay tiệm bánh khoái Lạc Thiện được coi như là một đặc sản của Thành Phố Huế, được ghi vào danh mục trong các cuốn chỉ dẫn du khách viếng thăm Huê’. Rất nhiều lần khi có khách nước ngoài viếng thăm Hà Nội, các cơ quan ở trung ương đã cho xe vô Huế chở nguyên bếp núc thợ thầy ra Hà Nội để đổ bánh khoái chiêu đãi khách qúy phương xa ,họ sẵn sàng bù lỗ vì tiệm phải đóng cửa mấy ngày.

Trước khi tôi và gia đình đi Mỹ định cư thì O tôi đem tới cho vợ chồng tôi một cái gói to bọc kỹ càng , tôi hỏi O tôi O cho mấy kilô vàng mà nặng ri, O cười rồi nói thủng thẳng :

“Ừ mà cục vàng thiệt đó ! O cho hai anh chị chục cái chảo đổ bánh khoái ni, qua bên nớ mà đổ bánh khoái bán cho bà con Huế mình ,biết mô ít bửa thì giàu”.

Cảm động trước tấm lòng của O tôi mang chục cái chảo bánh khoái qua Mỹ tuy trong bụng không hề có ý làm giàu nhờ bánh khoái như O tôi.

Dượng tôi mất đã hơn 15 năm nay , O tôi đã già ngày ngày ngồi đánh tứ sắc với mấy bạn già chờ ngày về với Phật và tiệm bánh Khoái được giao lại cho thằng Cam (con trai trưởng) kế tục sự nghiệp mà O Dượng tôi đã tạo nên cũng từ hai bàn tay trắng.

http://www.kientruc-vn.org/banhkhoaithuongtu.htm