Bút kí

A LÔ ĐỒNG KHÁNH ĐÂY

Hướng Dương PTM

Bốn mươi năm bặt tin nhau

Nay gặp lại vẫn “MI TAU” đậm đà

Đứa mô cũng lên chức BÀ

Bao nhiêu chuyện kể sa đà ngày đêm...

Vâng, có biết bao nhiêu chuyện kể trong mỗi cuộc đời. Nghèo thì có “liên khúc nghèo”, giàu thì có “người giàu cũng khóc”. Riêng cái “liên khúc học trò” ru mãi ngàn năm cũng không thể nào stop được. Tôi không biết sẽ bắt đầu và kết thúc nơi mô...

Kể từ dạo nớ, mùa hè 1967, lũ chúng tôi gút-bai sân trường Đồng Khánh, mỗi đứa một ngã. Rứa mà đã 40 năm. Đứa mô cũng xấp xỉ 6 bó lúa vàng.

Kỷ niệm xưa thật êm đềm

Cuộc đời dâu bể trăm miền nổi trôi

Email tui gỏ liên hồi

Từ nay tui hết lẻ loi xứ người

Chồng tui thông cảm mỉm cười

Ăn liền mì gói một hơi... mấy ngày!

Hết email rồi tới phôn. Phôn “nổ” tràng giang đại hải không chấm không phết như Bạch Đằng Giang 67 ra quân dưới sự chỉ huy của nhạc trưởng Trần Bạch Lan nhân ngày kỉ niệm 99 năm Đồng Khánh tại Cali. Đồng hương, đồng đạo, đồng môn, đồng lứa, đồng lớp, Đồng Khánh... đã nối mạng với nhau trên vùng trời tự do. Giờ giấc ở các nước, các tiểu bang khác nhau, nên mỗi tối hễ nghe tôi “mở máy” là ông xã tôi ôm mền gối chạy ra sofa, mở đài bóng đá để... ngủ.

Do tình hình “hội ngộ trùng dương” sôi động, hạnh phúc quá, tôi xuất khẩu thành thơ như bươm bướm.

Tha phương lưu lạc đất này

Tình thân bè bạn xưa, nay có còn?

Tôi gởi cho Kim-Đôn mấy câu:

Thôi thì Huế đã xa xăm

Sương mưa năm tháng đã hằn mắt môi

Thôi thì còn chút chuyện đời

Dành cho nhau bớt lẻ loi phận già.

Nghe cũng tội tội, rứa mà hắn lại “xì-nẹt”: “Cứ mi mi tau tau hoài, làm răng mà già được, cái con khỉ!”

Tháng 10 năm 2005 tôi đi San Jose. Kim-Đôn tổ chức họp mặt một nhóm bạn bè ở đây. Chúng tôi tranh nhau nói cười ầm ỉ, rồi khoe nhau những tấm hình một-thời-Đồng-Khánh. Thì ra, cũng như tôi khi ra đi, một số bạn bè: Lương Thúc-Anh, Ngọc-Trâm, Hòa, Kim-Đôn, Đạm Tuyết... không nở vứt bỏ những khuôn mặt bạn bè thân thương, vô tư, ngây thơ “chưa vướng bụi trần” và những nụ cười đôn hậu của quý thầy cô giáo cũ. Ngọc-Trâm ca bài “huề vốn”: “Tau thấy tụi mình đứa mô cũng dễ thương cả”. Quý ông xã nhìn nhau tủm tỉm cười... Thú vị nhất là tấm hình chụp ngày cắm trại ở sân trường (niên khóa 66-67). Tôi dài cẳng bị xô nằm trên bãi cỏ, “a lot of meats” nằm đè lên người tôi: Giao, Tuyết-Hoa, Bích-Đào, Kim-Liên, Quí, Huê, Kim-Đôn... Khi trở về VA, tôi nhận được tấm ảnh mới do Kim-Đôn đề tặng “Lại nằm đè lên nhau” trên chiếc sofa nhà hắn.

Sau đó tôi liên lạc được với đầu tàu “Trung tâm tìm trẻ lạc” Đoàn Thu-Lê. Tôi gởi cho hắn những tấm hình cũ và tấm hình “nằm đè lên nhau” được xuất hiện trên các DVD “Cô Gái Nữ Sinh Đồng Khánh” do chị Liên-Như và Bạch-Lan thực hiện để gây quỹ giúp trẻ em bẩm sinh phế tật ở quê nhà. Ngày xưa, Bạch-Lan, Kim-Liên và tôi cùng tham gia sinh hoạt trong Hội Thanh Niên Thiện Chí do cô Marybeth Clark chỉ đạo. Còn Thu-Lê, cuộc đời của hắn thật đáng cho tôi thèm thuồng và ngưỡng mộ. Thu-Lê du học Mỹ năm 1968. Từ năm học lớp đệ thất, Thu-Lê đã được cô Tiểu-Bích cho mang hia, đội mũ gắn lông gà, đóng vai hoàng tử trong nhạc cảnh “Công chúa ngủ trong rừng”. Tuyết-Hoa bị cô cho thủ vai lính hầu. Và tôi, chao ôi! ... bị cô phủ từ đầu đến chân một đống cành lá sum sê, tay cầm một thân cây lớn, đứng như trời trồng trên sân khấu! Vừa rồi, tôi complain cô, cô cười “tại M. cao lêu khêu, mắt to đen như sơn nữ” (tôi sực nhớ Thu-Lê thường tự thú nhận mình có tướng... lùn nên tôi cũng đã hết hận). Sau khi đổ tú tài toàn phần đến nay, chúng tôi mới gặp lại nhau, phần lớn định cư ở xứ Cờ Hoa. Bây giờ cô Thúy-Nga gọi lũ chúng tôi là HỌC-TRÒ MỆ, mệ nội, mệ ngoại cả. Quí thầy giáo thì không còn “dám” xưng hô thân mật “các em, các con” nữa!

40 NĂM XƯA

Con đường Ô Hồ rất ngắn (như một vạch ngang nối liền hai đường Ngự Viên và Đò Cồn), có nhiều con gái tóc thề học trường Đồng Khánh. Đầu xóm trên là nhà Diên-Hồng, đối diện là các tiểu thư Hạ-Vân, Thanh-Hương, Hoàng-Cần. Kế cận là hai chị em Lệ-Xuân, Hồng-Phước, rồi tới hai chị em tôi (chị Tám học hơn tôi ba lớp). Xóm dưới là hai chị em có giọng hát xuất sắc: Tôn nữ Lài, Tôn nữ Quít. Cuối đường là Đoàn thị Châu, hai chị em Ngọc-Bích và Kim-Cương... Vì có nhiều nữ tú nên cũng có nhiều nam thanh dập dìu mài lốp xe sớm tối. Chỉ tội nghiệp cho trái tim của các bậc phụ huynh luôn thấp thỏm vì có “hủ mắm treo đầu giàn ... hai sắc hoa ti-gôn”.

Nhà tôi nằm bên bờ hồ nên mùa mưa lụt sớm hơn mọi nơi. Mạ tôi bận nấu cơm, kho ruốc sả để dự trữ. Tôi lẻn ra ngoài đường, xắn quần đi lội nước lụt với mấy đứa bạn cùng xóm. Đến mùa hạ thì cảnh vật sau nhà tôi đẹp như tranh vẽ. Mỗi mùa thi, bạn bè cùng xóm: Diên-Hồng, Hoàng-Cần, Châu, Lệ-Xuân, Hồng-Phước... ôm sách vở chạy qua nhà tôi, ngồi ôn bài cạnh hồ sen. Gió mang hương sen ngan ngát từ dưới hồ thổi lên mát rượi, có lẽ không một quạt điện nào trên thế giới sánh bằng. Học xong, đói bụng, bọn tôi xắn quần, lội xuống hồ hái trộm gương sen, hạt sen non ăn ngọt mát đầu lưỡi. Nếu như bị chủ hồ sen phát hiện, mắng chưởi thì chỉ có mình tôi “lãnh đủ”, còn các bạn thì đã xa chạy cao bay.

Tôi thường mắc võng giữa hai cây mừng già, có những chùm hoa màu đỏ buông lơi từ ngọn cây xuống, tôi gọi là “Thiên linh chuổi”. Tôi bảo “đứa mô ngủ ở đây sẽ thông minh, học giỏi”. Hạt sen, trái ấu, cá tôm dưới hồ gắn liền với tuổi ấu thơ của tôi, với tuổi học trò của đứa con gái nhà nghèo cho đến năm tôi mười tám tuổi. Tôi mang cái nghiệp làm thơ từ năm lên mười, có lẽ là do thiên nhiên trữ tình thơ mộng ảnh hưởng sâu đậm vào tâm hồn thơ dại. Trừ lúc làm thơ than thở nắng mưa, chứ còn những trò nghịch ngầm của tôi thì chỉ thua quỉ và ma.

Tôi nhớ năm học đệ tứ B5, có một lần tôi đang ngồi im phăng phắc lắng nghe cô Như-Nguyện giảng bài “Kiều thăm mộ Đạm Tiên”. Bỗng một tờ giấy dúi vào tay tôi. Chờ khi cô lên bảng viết, tôi vội mở ra xem: “Đố tụi bây Kiều đang làm-cái-chi khi tìm đến chỗ mồ mả vắng vẻ: “Sè sè nắm đất bên đường. Dàu dàu ngọn cỏ nửa vàng nửa xanh”. Giờ ra chơi, lũ chúng tôi vừa chạy vào nhà vệ sinh vừa cười như nức nẻ. Câu thơ này thường do tôi “xướng” lên mỗi khi... Đến năm học cuối cấp, tôi cũng chưa chịu tỏ ra nghiêm túc, đoan trang như các cô thiếu nữ xuân thì. Thầy Diên độc thân trẻ tuổi, có nụ cười “hiền như masoeur”, lãnh đạo một vương quốc nữ “xuân xanh xấp xỉ tới tuần cập kê”. Trong ngày liên hoan nghỉ Tết, tôi đã “chủ mưu” bày trò chơi “triều cống” để trêu thầy... nhưng trong thành tích biểu (tôi vẫn còn giữ) thầy vẫn phê “Khá lắm, chăm chỉ, hoạt động, hạnh kiểm tốt”. Nói chung, thầy cô nào cũng “nhẹ tay” đối với học sinh năm học cuối.

Tính tôi “can trường” như con trai, nhưng hễ thấy con sâu thòng xuống từ những cây muồng vàng trong sân trường là mặt tôi xanh lè, giờ ra chơi ngồi ru rú trong lớp. Tôi nói “Tau không làm nên sự nghiệp lớn được. Hễ ai bỏ con sâu vào người tau là tau khai vanh vách hết”. Sau này các bạn đã trở thành những nhà triệu phú, nhà khoa học, nhà truyền giáo... còn tôi chỉ là một “nhờ tha” (poet), thơ làm ra toàn cho không, biếu không, mấy ai thích đọc huống hồ là mua (!)

Năm học đệ lục, tôi ăn cơm trưa dài dài ở nhà cô Mộng-Hà để làm đặc san của lớp và tập múa. Tháng 8 năm 2007 Ngọc-Trang đi du lịch tại Mỹ đã nhắc lại truyện ngắn “Cho chừa leo ổi” của tôi được cô Mộng-Hà chọn đăng trong tờ “Nhất Trí”. Diên-Hồng, Ngọc-Trang và tôi thường làm thơ đăng báo và chép tặng nhau những bài thơ “mới ra lò” trên giấy pơ-lua màu xanh. Cô Doãn thương đồng đều các em học sinh, nhưng khi thấy cô chụp hình riêng với người bạn thân của tôi, tôi bèn làm bài thơ “Ghen” (không dám trình làng). Nhớ lại thiệt mắc cỡ dễ sợ.

Hồi tôi còn “chân ướt chân ráo” vào trường Đồng Khánh, có một lần ra chơi, tôi và cô bạn người Tàu đi tìm nhà vệ sinh, tôi hỏi nhỏ hắn: “Các cô giáo cao siêu mầu nhiệm, họ có làm cái việc trần tục như tụi mình không?” Hắn cũng ngô nghê, gật gật cái đầu: “Ừ hí! nhưng mà như rứa thì pể cái pụng, chết mất!” Chị tôi cũng học Đồng Khánh. Mỗi lần cãi nhau chị em tôi thường mang cô giáo ra để “trút hận”: “Cô của chị xấu”, “cô của mi mới xấu tề”. Có khi tôi cảm thấy không “bảo vệ” được cô tôi, tôi khóc hu hu. Có mô như bây chừ: nào là “Vòng tay học trò”, “Thầy ơi thầy, em “iu” thầy lắm”.

Tháng 6 năm 2006, cô cháu gái của tôi thực hiện tập thơ “TỰ KHÚC HƯỚNG DƯƠNG” để làm qùa sinh nhật 58 tuổi của tôi. Tôi hỏi được địa chỉ của một số người-xưa-Đồng-Khánh và gởi tặng. Tôi mừng chảy nước mắt khi được các cô “phê”: “M. giỏi lắm”. Cô Thúy-Nga và cô Mộng-Hà cho tôi biết cô thích nhất bài thơ “Hỏi Tên” vỏn vẹn 4 câu:

Nhắm mắt đếm một hai ba...

Đến mười mở mắt, tìm ra tên người

Vô danh tiểu tốt trên đời

Cái tên vô ngã, nhớ rồi lại quên.

Cô Hà nói đùa “tư tưởng lớn gặp nhau” vi tìm thấy tên thật của tác giả trong phần giới thiệu tập thơ. Sau bao nhiêu năm xa cách, giờ đây các cô giáo ngày xưa đã nói chuyện thoải mái, tâm sự với học sinh của mình như ngang hàng ngang lứa. Tôi đã liên hệ được với thầy Toản, thầy Ấn, cô Thúy-Nga, cô Nguyệt, cô Mộng-Hà, cô Tiểu-Bích, cô Quế-Hương, cô Doãn, cô Mỹ-Trang. Phần nhiều các cô định cư ở Mỹ nên Thu-Lê thường sưu tập hình ảnh gởi cho tôi. Thầy nào trò nấy, đa số học sinh Đồng Khánh nối nghiệp thầy cô. Mỗi lần tôi email hai chữ “Thưa cô” là tôi cảm nhận được cái hạnh phúc như thuở còn cắp sách. Nhưng khi nghe những “học-trò-mệ” của tôi “Thưa cô” thì tôi buồn năm phút vì biết mình không còn trẻ nữa.

Lên đến đệ nhị cấp, tôi đâm ra thích làm thơ “con trai”. Có lần tôi giả là một nam sinh trường Quốc Học, gởi bài thơ tình cho một cô tiểu thư học khác ban mà bọn tôi thường cho là “ngây thơ cent feuilles”. Trong đó có đoạn:

Em về đâu tà áo trắng thân thương

Giờ tan học anh theo sau lặng lẽ

Mắt anh đậu trên nửa vành nón Huế

Em nghiêng chi cho lệch lối anh về.

Giờ tan học hôm sau, tôi để ý thấy cô bạn treo cái nón lá ở ghi-đông xe, phơi đầu trần dưới cái nắng giờ ngọ. Thiệt tình, tôi cũng hơi áy náy.

Khi trưởng thành, tôi vẫn quen tự xưng “anh” khi làm thơ. Trong phòng khách của bác họa sĩ láng giềng là Tôn Thất Đào, có treo bức tranh rất lớn tên là “Sông Hương núi Ngự”. Bác vẽ một cô gái đang nằm, suối tóc mây mềm mại xõa dài theo thân hình và bộ ngực trần nổi lên ... Mấy chục năm sau, khi trở lại Huế, tôi nhớ lại và phóng bút bốn câu:

Về đây ta lại gặp em

Nhìn trăng thiếu phụ mơ triền núi xa

Khỏa thân sông hát tình ca

Trần lưng núi Ngự khơi ta bão cuồng.

Của đáng tội! Một số độc giả đọc thơ, hiểu cách chi không biết, gọi tác giả là “ông Hồ Xuân Hương”!

Tuổi học trò, tôi mải mê học, mải mê chơi nên đến tuổi trăng tròn lẻ mà vẫn chưa có ai cập kè. Mạ tôi thường ca cẩm “Cái con Út ni, mê bạn quên ăn quên ngủ.” Tôi và Lương Kim-Kê là cặp bài trùng “hai cây sậy Pascal”. Năm vào đệ tam, mặc dù “có khiếu văn chương” như lời phê của các giáo sư dạy môn văn, nhưng tôi lại đi lộn lớp, vào ban A theo con bạn ở cạnh nhà. Mỗi lần thấy Kim-Kê khoát tay với mấy đứa ban C là tôi tức cành hông, dằn mặt hắn. “Duyên nợ” vẫn còn nên đến tháng 9 năm 2007, Thu-Lê đã tìm ra tung tích “con gà vàng” cho tôi. Kê réo tôi liên tục “M, ơi! Về đi! Tau nhớ mi quá!” Ừ, còn sống thì còn gặp nhau.

Số tôi có “CUNG BẰNG HỮU” tốt. Cho nên dẫu tôi có ở đâu, đi đâu, về đâu cũng không còn lẻ loi phận già nữa. Đầu năm 2007, Hoàng-Cần từ đảo Alamenda (Cali) bay qua thăm tôi. Hai đứa thức liền mấy đêm tâm sự. Tôi khuyên Cần: “Truyện ngắn và bút kí của mi rất dễ thương nhưng theo tau làm thơ có lẽ khôn hơn. Thơ thì lấp la lấp lánh, như thực như mơ, vô thưởng vô phạt. Còn các nhà văn thì lôi hết lục phủ ngũ tạng chuyện mình chuyện người, không đánh mà khai tuồn tuột cho thiên hạ enjoy”.

Tôi viết “hài kí” này là do sự động viên, khuyến khích của một số cô giáo và bạn bè. Xin cám ơn cô Thúy-Nga, cô Quế-Hương và Thu-Lê đã có nhã ý đánh máy dùm.

Hướng Dương xin tạm ngừng ở đây.

Virginia, mùa thu 2007